MassawaTube.com
Welcome
Login / Register

ጥዕና


  • ክንክን ኣእጋር ኣብ ግዳያት ሕማም ሽኮር

    ብሕማም ሽኮር ዝተጠቓዕካ ግዳይ ምስ እትኸውን፡ ብሓያሎ ጸገማት ናይ ኣእጋር፡ ንኣብነት ቁስሊ፡ ክትሳቐ ትኽእል ኢኻ። ሓካይም ከም ዘመልክትዎ፡ ሕማም ሽኮር ዘለዎም ሰባት፡ ብመጉዳእቲ መትንታትን ሻምብቆታት ደምን ናይ ምጥቃዕ ተኽእሎኦም ዝለዓለ እዩ። እዚ፡ ንረኽሲ ቆርበትን ካልእ ቁስልን ዝተቓልዑ ይገብሮም።
    ሕማም ሽኮር ኣብ ዘለዎም ሰባት፡ ዙረት ደም ናይ ምድንጓይ ባህሪ የርኢ እዩ። በዚ እቲ ቆሲሉ ዘሎ ክፍሊ ሰብነት ቀልጢፉ ክሓዊ ኣይክእልን። ምስ ሕማም ሽኮር ዝነብሩ ሰባት፡ ግቡእ ክንክን ምስ ዘይገብሩ፡ ህዋሳዊ (sensory) ስምዒቶም ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናተሓተ እዩ ዝኸይድ። ኢዶም ወይ እግሮም ተጎዲኦም እንከለዉ ከይተሰምዖም ነዊሕ ክኸዱ ስለ ዝኽእሉ፡ እቲ ረኽሲ ተጋዲዱ ትረኽቦ።
    ሽኮር ኣብ ኣካላትና ንዘጋጥመና መጉዳእቲ፡ ግዜ ከይበልዐ ብቐሊሉ ንኽሓዊ ናይ ምዕንቃጽ ተኽእሎ ኣለዎ። ስለዚ ኣብ ኣካላትና ብፍላይ ድማ ኣብ መሓውርና ኣዝዩ ልዑል ጥንቃቐ ክንገብር ከም ዘለና እዮም ሓካይም ዝመኽሩ። ሽኮር ዘለዎም ሰባት ካብዞም ዝተጠቕሱ ጸገማት ንምግልጋል፡ ከዘውትሩዎ ዘለዎም ወይ ከዘውትሩዎ ዘይብሎም ምኽርታት ስዒቦም ተዘርዚሮም ኣለዉ ክትጥቀሙሎም ይግባእ።
    ከዘውትሩዎ ዘለዎም፦
    => መጠን ሽኮር ኣብ ደምካ መዓልታዊ ክትልክዖ ይግባእ። ኣብ ግዚኡ ግቡእ ሕክምናዊ ፍወሳ ትገብር ብምህላውካ፡ ነቲ ሽኮር ተቖጻጺርካዮ ከም እትርከብ ከተስተብህል የድሊ። ብግቡእ ክንክንን ኣብ ግዜኡ ፍወሳን ዝገብር ግዳይ፡ ካብቲ ክንክን ዘይገብር፡ ብረኽስን መቑሰልቲ ኣእጋርን ካልእ ክፍሊ ሰብነትን ክሳቐ ዘለዎ ተኽእሎ ዝተሓተ እዩ።
    => ኣእጋርካ መዓልታዊ ክትሓጽቦ ይግባእ። ሕማም ሽኮር ዘለዎም ሰባት መዓልታዊ ኣእጋሮም ዓይነት ፍወሳ’ዚ ናይ ክኢላታት ምክትታል ዘድልዮ ብምዃኑ ቅድሚ ክንጥቀመሉ ምፍታንና ንክኢላታት ክንውከስ ኣድላዪ ይኸውን።
    => ምኽሳዕ (obesity)፦ ምኽሳዕ ንምጉዳል ጾም
    ብዝሓየለ መልክዑ ክግልገለሉ ጸኒሑ እዩ። ጾም፡ ኣብ ጸላም ከምዲ ዝርከብ ኤንዛይም፡ ኣብ ዝተፈላለየ ክፍሊ ኣካላትና ብፍላይ ድማ ኣብ ሽምጥና ዝርከብ ስብሒ፡ ከምኡ’ውን ኮሌስትሮል ብቕጽበት ከም ዝቃጸል ብምግባር ንጥዕናና ኣገዳሲ ዝኾነ ናይ ሓሞት ኣሲድ (bile acids) ናይ ምፍጣር ዓቕሚ ኣለዎ። እዚ ኣገዳሲ ናይ ሓሞት ኣሲድ ንመስርሕ ሜታቦሊዝም ብምቅልጣፍ ኣብ ሰብነትና ዝርከብ ስብሒ ብቐሊሉ ናብ ጽዓት ክቕይሮ ይኽእል። ብሓገዝ ክኢላታት ሕክምና ዝካየድ ጾም፡ ብዘይ ዝኾነ ኣሉታዊ ሳዕቤን፡ ኣብ ሰብነትና ተኸዚኑ ዝርከብ ዘየድሊ ስብሒ ንምቅጻል ዝሕግዝ እቲ ዝበለጸ ኣገባብ እዩ።
    => ምንፍርፋር (Epilepsy)፦ ሕማም ምንፍርፋር ኣብ ሓንጎልና ብዝርአ ምዝንባዕ እዩ ዝኽሰት። ጾም ከምዚ ዓይነት ሕማም ንዘለዎም ሰባት እቲ ዝበለጸ መድሃኒት ምዃኑ እዮም ክኢላታት ዘመልክቱ።
    => ቅርጥማት ወይ ነድሪ መላግቦ (Rheumatoid Arthritis)፦ ቅርጥማት መላግቦ፡ ኣብ ተዓጻጸፍቲ መላግቦታት ነድርን ምቅጻልን ዝፈጥር ሕዱር ሕማም እዩ። ነቶም ኣብ ከባቢኡ ዝርከቡ ኣካላትን ቲሹታትን’ውን ብዝለዓለ መልክዑ እዩ ዝጸልዎም። ብሓገዝ ሓካይም ዝግበር ጾም ነዚ ዓይነት ጥዕናዊ ጸገም’ዚ ኣብ ምፍዋስ ልዑል እጃም እዩ ዘለዎ።
    => ነድሪ ላልሽ (Pancreatitis)፦ ላልሽ፡ መግቢ ንምሕቃቕ ዝሕግዝ መረቕ ከምኡ’ውን ኢንሱሊን ኣብ ምፍራይን ልዑል ግደ እትጻወት ኣካል እያ። እታ ላልሽ ቀቀልጢፋ እናሻዕ ናይ ምቅጻል ባህሪ ከተርኢ እንተጀሚራ ድማ፡ ነድሪ ላልሽ ተፈጢሩ ኣሎ ማለት እዩ። ምጻም’ምበኣር እቲ ዝበለጸ ነዚ ከምዚ ዓይነት ጸገም ንምፍዋስ ዘገልግል ኣገባብ እዩ።
    => ናይ ፍወሳ መካኒዝም (Healing Mechanism)፦
    ጾም፡ ናይ ምሕካምን ምሕዋይን ዓቕሚ ኣካላትና የሐይሎ። ኣብ ከስዐና ንዝተወሰነ ሰዓታት መግቢ ምስ ዘይህሉ፡ ኣካላትና ኣብ ክንዲ ኣብ ምሕቃቕ መግቢ፡ ኣብ ሜታቦሊዝምን ስርዓተ ምጽዋር ዓቕምን ኣብ ዝኣመሰሉ ካልእ ኣገደስቲ ንጥፈታት ንኸተኵር እዩ ዝግደድ።
    => ንጥዕና ልብን መትንን (Cardiovascular
    Health)፦ ንዝተወሰነ ሰዓታት ዝካየድ ጾም፡ ዋህዮታት ሓንጎል ማለት ‘ኒውሮንስ’ ከም ዝነቓቕሑ ስለ ዝገብር፡ ኣብ ሰብነትና ዝህሉ ግሉኮስ ኣብ ምቍጽጻርን ንጥዕና ልብን መትን ኣብ ምሕላውን ልዑል ተራ እዩ ዘለዎ። እዚብዝተፈላለዩ ሕክምናዊ መጽናዕትታት ክረጋገጽ ክኢሉ እዩ።
    => ቅድምን ድሕሪን መብጣሕቲ፦ ሓካይም ብዛዕባ ኩነታት ጥዕና ዘድሊ ምልክታት ንምርካብ ዘካይዱዎ መርመራ ዕዉትን ንጹርን ምእንቲ ክኸውን ካብ 2 ክሳብ 8 ሰዓታት ክትጸውም ከም ዘለካ ይሓቱኻ እዮም። ኣብ ስርዓተ ምሕቃቕ መግቢ ዝካየደሎም ክፍሊ ኣካላትና ኣብ ዝካየድ መጥባሕቲ ብፍላይ፡ እቲ ሕሙም ቀዳምነት ዝወሃቦ ምኽሪ ክጸውም ከም ዘለዎ ዘመልክት እዩ። እዚ እቲ ሕሙም መደንዘዚ
    ኣብ ዝወሃበሉ እዋን ሳንቡእ ካብ ከስዐ ዝኾነ ትሕዝቶ ንኸይትረክብ ይኽልክል።
    ብሳምናን ልብጥ ብዝበለ ማይን ክሓጽቡዎ ይምከር። ኣእጋሩ ብዝግባእ ከንቅጾ’ውን ይግባእ። ኣብ ኣእጋሩ፡ ከምኡ’ውን ኣብ መንጎ ኣጻብዕቱ፡ ጠሊ ከም ዘየለ ከረጋግጽ ይምከር። ነዚ ምስ ኣረጋገጸ ጥራሕ’ዩ ጫማ ክወዲ ዝኽእል።
    => ኣብ ጽሬት ኣጻብዕቲ ኣጽፋርካ ግቡእ ምክትታል ክትገብር የድሊ። ሕማም ሽኮር ዘለዎ ሰብ ኣጽፋሩ ብጥንቃቐ ክቖርጽ ይግባእ። ንምምልኻዕ (ብፍላይ ደቀንስትዮ) ዝኾነ ዝልከ ነገር ኣብ ኣጽፋርካ ክትገብር ኣይግባእን።
    => ኣእጋርካ ልዕሊ ዓቐን ከይደርቕን ከይነቅጽን ምክትታል። ኣእጋርካ ድሕሪ ምሕጻብካን ብዝግባእ ምንቃጽካን ቅብኣት እናለኸኻ ንኸይደርቕ ክትሕልዎ ይምከር።
    => ነእጋርካ ነጻነት ዝህቦ ጫማ ክትወዲ ይግባእ። ጸቢብ ወይ ተሪር ጫማ ምውዳይ ረኽሲ ክፈጥር ከም ዝኽእል ኣይትዘንግዕ።
    => ክብደት ኣካላትካ ንምቁጽጻር ጻዕርታት ኣካይድ። ምኽሳዕ ሓደ ካብ ጠንቅታት ሕማም ሽኮር እዩ። ክብደት ኣካላትካ ብኣገባብ ብምቁጽጻርን ብምንካይን ኣብ ደምካ ዝህሉ መጠን ሽኮር ናብ ንቡር ደረጃ ንምውራዱ ከም ዝከኣል ኣስተብህል።
    ከዘውትርዎ ዘይብሎም፦
    => ብውዑይ ማይ ኣእጋርካ ክትሓጽቦ ኣይግባእን - እዚ ንስኻ ከይተረድኣካ ንቖርበትካ ከቃጽሎ ስለ ዝኽእል ክትጥንቀቕ የድሊ። ሓንሳብ ቆርበትካ እንተተቓጺሉ ድማ ናብ ዝበኣሰ ቁስሊ ከተምርሕ ትኽእል ኢኻ።
    => ጥራይ እግርኻ/ ብዘይ ጫማ ክትጐዓዝ ኣይግባእን። ብጥራሕ እግርኻ ምጕዓዝ ንዝኾነ መጉዳእቲ ዝተቓላዕካ ምዃንካ ኣስተብህል።
    => ቁስሊ ምስ ዝህልወካ ካብ ትእዛዝ ሓኪም ወጻኢ ባዕልኻ ክትሕክሞ ኣይግባእን።
    ምንጪ፦ healthline/ሓዳስ ኤርትራ

    Read more »
  • ምሕቃቕ መግቢ ንምሕያል ዝሕግዝ ምኽሪ

    መግቢ ንሰብነትና ከም ነዳዲ እዩ ዘገልግሎ። ሰብነትና ነቲ ካብ መግቢ ዝረኽቦ መኣዛ መጽዩ ብምውሳድ ኣብቲ ዘካይዶ ዝተፈላለየ ንጥፈታት የውዕሎ። ብዘይ ግቡእ መኣዛ (ብኻልእ ኣዘራርባ ብዘይ መግቢ) ሰብነትና ብዝግባእ ክዓዪ ኣይክእልን። ብዘይ ሓያል መግቢ ናይ ምሕቃቕ መስርሕ ድማ፡ እቲ ኣብ መግቢ ዝህሉ ኣድላዪ መኣዛ ኣይርከብን። ምህላው ድኹም ስርዓተ ምሕቃቕ መግቢ ንዝተፈላለዩ ጥዕናዊ ጸገማት የቃልዑ - ንኣብነት ዋሕዲ መኣዛ፡ ስምዒታዊ ዘይርጉእነት፡ ድኻም፡ ሕማም ቆርበት ወዘተ።
    ድኹም ስርዓተ ምክልኻል ስለ እትውንን’ውን ብዝተፈላለዩ ሕማማት ተጠቃዒ ትኸውን። ግቡእ መኣዛ ንምርካብ ዘኽእል ቀዳማይ ስጉሚ፡ ቅድሚ ዝኾነ መግቢ ምድላውካ ምዃኑ
    እዩ፡ ንጡፍ ዝኾነ ስርዓተ ምሕቓቕ መግቢ ምውናን እዩ። ስዒቦም ስርዓተ ምሕቃቕ መግቢ ንምሕያል ዘኽእሉ ምኽርታት ተዘርዚሮም ኣለዉ፦
    * እኹል ማይ ምስታይ፦ ማይ ምስታይ ንጥዕናና ሓያሎ ጥቕሚ ከም ዘለዎ እዩ ዝንገር። ብዙሓት ግና ኣብ ምትግባሩ ክንነጥፍ ኣይንርአን ኢና። እኹል ማይ ምስታይ ዝተፈላለዩ ኣካላትና ከይደርቕን ዋህዮታትና ድማ ብዘይ ወጥሪ ንጥፈታቶም ከካይዱን ይሕግዘና - ምፍላይ ድማ መግቢ ኣብ ምሕቃቕ ንዝነጥፉ ክፍሊ ኣካላትና ድርቀት ከየጋጥሞም ይሕግዝ። ቅድሚ ምምጋብና ካብ 15 ክሳብ 30 ደቓይቕ ኣብ ዘሎ ግዜ ማይ ምስታይና፡ ንጥዕናና ብፍላይ ድማ ንስሩዕ ስርዓተ ምሕቃቕ መግቢ እቲ ዝበለጸ ግዜ እዩ። መግቢ ኣብ እንወስደሉ እዋን ዝተወሰነ ማዕጎ ክንሰቲ ይከኣል ይኸውን። ምስ መግቢ ወይ ድሕሪ መግቢ ብቐጥታ ብዙሕ ማይ ምስታይ ግና ንጥዕና ጽቡቕ ከም ዘይኮነ እዮም ክኢላታት ዝመኽሩ።
    * ህድእ ኢልካ ምብላዕን ብግቡእ ምሕያኽን፦ ምሕያኽ መግቢ ኣብ ስርዓተ ምሕቃቕ መግቢ እቲ ቀዳማይ መሳልል እዩ። መግቢ ክትሕይኽ እንከለኻ፡ ነቲ ትምገቦ ዘለኻ ናብ ዝደቐቐ ክፋሉ ትመቓቕሎ ብምህላውካ፡ ኣካላትካ ነቲ ትሕዝቶኡ ብዘይ ጸገም መጽዩ ከትርፎ ይኽእል። መግቢ ናብ ዝደቐቐ ኣካሉ እናተቐየረ ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ እቲ ብዘይ ጠቕሚ ክወጽእ ዝኽእል መኣዛዊ ትሕዝቶኡ እናጎደለ ይኸይድ። መግቢ ህድእ ኢልና ብግቡእ እናሓየኽና ምስ እንወስዶ’ምበኣር፡ ስርዓተ ምሕቃቕ መግቢ ኣካላትና ነቲ ዝተዳቐቐ መግቢ ንምጕዕዓዝን ንምምስራሕን ኣይጽገምን።
    * ምርጫኻ ጥዕና ኣብ ዝህቡ መግብታት ይኹን፦ ጥዕና ዝህቡ መግብታት ክትምገብ ምምራጽ፡ ኣብ ርእሲ’ቲ ንስርዓተ ምሕቃቕ መግቢ ዝህቦ ጥቕሚ፡ ድልዱልን ጥዕና
    ዘለዎ መላእ ኣካላት ክትውንን ሓጋዚ እዩ። ዝተመስርሑ ዕሹጋት መግብታት መብዛሕትኦም ብዝተመስርሐ ጨው፡ ዘይትን ሽኮርን ዝተዳለዉ ብምዃኖም ኣካላትና ብዝግባእ ከሕቅቖምን ዘድሊ መኣዛ መጽዩ ክወስድን ይሽገር። እዚ ጥራይ ዘይኮነ፡ ዕሹግ መግብታት እቲ ግቡእ መኣዛዊ ትሕዝቶ ዘለዎም ኣይኮኑን። ስለዚ፡ መግብታትካ ኣዝዩ ሓድሽን ዝተመጣጠነን ክኸውን ይምረጽ።
    * ንግሆ ካብ ድቃስካ ኣብ እትበራበረሉ እዋን ኣካላትካ እኹል ፈሳሲ ከም ዝረክብ ግበር፦ ካብ ድቃስ ምስ ተበራበርካ ልብጥ ዝበለ ማይ ምስታይ፡ ብፍላይ ድማ ማይ ለሚን ምስ ዝኸውን፡ ኣብ ርእሲ’ቲ ዝህልዎ ጥዕናዊ ረብሓ ስርዓተ ምሕቃቕ መግቢ ኣካላትካ ንምጽራይ/ ምሕጻብ ሓጋዚ እዩ።
    * ጽሕጊ፦ ጽሕጊ ዝበለጸ መኣዛ ንስርዓተ ምሕቃቕ መግቢ እዩ። ጽሕጊ ስርዓተ ምሕቃቕ መግቢ ኣካላትና ቀቀልጢፉ ወይ ዘገም እናበለ ስርሑ ኣብ ክንዲ ዘካይድ፡ ንቡር ንጥፈታቱ ክሕሉ ይሕግዝ። ኣብ ከስዐን መዓናጡን ንዝርከቡ ባህርያውያን ታህዋስያን በቲ ጥዕናዊ ደረጃኦም ንጥፈታቶም ከካይዱ ይሕግዝ። ኣብ ደምና ዘይተደልየ ኮለስትሮል ከይክዘን ድማ ይከላኸል። ኣብ መዓልቲ ልዑል ጽሕጊ ከም ዘለዎም ካብ ዝንገረሎም ከም ጥረታት፡ ምቁር ድንሽን ካልእን ዝኣመሰሉ መግብታት ክሳብ 25 ግራም ጽሕጊ ክንረክብ ከም ዘለና ይምከር። ጽሕጊ ዘለዎም መግብታት ኣብ እትወስደሉ እዋን ኣካላትካ ካብ ድርቀት ንምክልኻል እኹል ፈሳሲ ክትወስድ ከም ዘለካ ክትዝክር ግና ይግባእ።
    * ወጥሪ ኣወግድ፦ ወጥሪ ዘለዎ ሰብ፡ ስሩዕ ስርዓተ ምሕቃቕ መግቢ ክህልዎ ኣይክእልን እዩ። ወጥሪ ዘለዎ ሰብ ዋላ ዝተመጣጠነ መግቢ ክወስድ እንተኸኣለ፡ ሰብነቱ ነቲ ካብ መግቢ ዝርከብ መኣዛ ብዝግባእ ክወስዶ ኣይክእልን። ክትምገብ እንከለኻ ተዛኒኻን ካብ ዝኾነ ጭንቀት ናጻ ክትከውንን ይምረጽ። ካብ ወጥሪ ነጻ ትኾነሉ መንገዲ ክተናዲ ይግባእ።
    ምንጪ፦ Health Line

    ሓዳስ ኤርትራ

    Read more »
  • ጥቕሚ ለሚን ንቖርበትና

    ለሚን ሓያሎ ጥዕናዊ ረብሓ እዩ ዘለዎ። ምኽንያቱ ዝተፈላለዩ ጠንቂ ሕማማት ናይ ምእላይ ጠባይ ስለ ዘለዎ። ንሻምብቆታት መተሓላለፊ ሽንቲ የጽሪ፡ ሕማም ናይ
    ምጽዋር ዓቕሚ የዕቢ፡ ካብ ምምራዝ ይከላኸል ከምኡ’ውን ክብደት ሰብነት ንምጉዳል ይሕግዝ።
    ለሚን ብሓያሎ መኣዛ ዝሃብተመ እዩ። ምንጪ ማግነዝዩም፡ ካልሽዩም፡ ፎስፈረስ፡ ኣይረን፡ ከምኡ’ውን ቫይታሚን ‘ሲ’ን ‘ቢ’ን እዩ። ለሚን ማእለያ ዘይብሎም ሕማማት ንምፍዋስ ይሕግዝ። ገለ ካብኦም፦
    = ልዑል ጸቕጢ ደም፡
    = ጸገም ምሕቃቕ መግቢ፡
    = ሕማም ስርዓተ እስትንፋስ፡
    = ሰዓልን ረስንን፡
    = ጸገማት ኣስናን፡
    = ውሽጣዊ መድመይቲ፡
    = ቅርጥማት፡
    = ምንቃጽ ቆርበት፡
    = ምዕጣር ቆርበት፡
    = ምቁርራጽ ጸጉሪ ርእሲ፡
    እዚ መጺጽ ጣዕሚ ዘለዎ ዓይነት ፍረታት’ዚ ብፍላይ ንቆርበትናን ጸጉሪ ርእስናን ዝህቦ ጥቕሚ ልዑል እዩ።
    => ምልኩዕ ቆርበት ክህልወና ይገብር፡ቆርበት ሰብነትና ብሩህ ንምርኣዩ ደስ ዘብል ክኸውን ብጽማቚ ለሚን ክንደርዞ ዝበለጸ እዩ። እዚ ቆርበት ሰብነትና ዘድሊ መኣዛ ክረክብ ስለ ዝሕግዞ፡ ልስሉስን ጥዕና ዘለዎን ይኸውን።
    => ኣብ ገጽና ንዝህሉ ትንኳዕ ወይ ንጣብ ይኣሊ፡ኣብ ገጽና ንመልክዕና ዘበላሹ ትንኳዕ ነገር ምስ ዝህልወና ብጽማቚ ለሚን ደሪዝና ን15 ደቓይቕ ምጽናሕ ፍቱን መድሃኒት እዩ። ድሕሪ 15 ደቓይቕ ንገጽና ብዝግባእ ብሳሙና ክንሓጽቦ ይምከር። እዚ ኣብ ገጽና ንዝወጸና ፈጸጋን ትንኳዕን ጸሊም ንጣብን ቀልጢፉ ክኣልዮ ይኽእል።
    => ምዕባስ መናፊት ቆርበት ከየጋጥም ይሕዝግ፡ ለሚን ዘለዎ ትሕዝቶ ማዕድንን ቫይታሚንን ልዑል ብምዃኑ ጸረ-ባክተርያዊ ጠባይ ኣለዎ። ቆርበት ሰብነትና ብጽማቚ ለሚን ምስ እንደርዞ ምዕባስ መናፊት ከጋጥመና ኣይክእልን።
    => ጽፍሪ ኣጻብዕቲ የደልድል፡ድልዱልን ብሩህን ጽፍሪ ኣጻብዕቲ ክህልወካ እንተደሊኻ ኣጻብዕትኻ ኣብ ጽማቚ ለሚን ን10 ደቓይቕ እለኮ። ብድሕሪ’ዚ ኣጻብዕትኻ ብውዑይ ማይን ኣቸቶን ሓዋዊስካ ብዝግባእ ሕጸቦ።
    => ልስሉስ/ ጥሉል ከንፈር ክህልወካ የኽእል፡ከናፍርካ እናነቐጸን እናቖንደፈን እንተኣሸጊሩካ ብጽማቚ ለሚን ብምድራዝ ክትከናኸኖ ይከኣል እዩ። ነዚ ኣገባብ መዓልታዊ ቅድሚ ምድቃስካ ኣዘውትሮ። እቶም ጠንቂ ምንቃጽ ኮይኖም ዘለዉ ዝሞቱ ዋህዮታት ቆርበት ብቐሊሉ ካብ ከንፈርካ ተገፊፎም ክኸዱ እዮም።
    => ከም ተፈጥሮኣዊ መጥፍኢ ሕማቕ ሽታ ይጠቅም፡ትሽቱሽና ብዝተጨደደ ለሚን ብዝግባእ ደሪዝና ልብጥ ብዝበለ ማይ ምስ እንሓጽቦ፡ ክፍጠር ዝኽእል ሕማቕ ሽታ ብኣግኡ ክጠፍእ ይኽእል። በንጻሩ ትሽቱሽና ጽሩይ ስለ ዝኸውን ጥዑም ሽታ ይህልዎ።
    => ጸጉሪ ርእስና ፈኲስ ንክኸውን ይሕግዝ፡50 ሚሊ ሊትሮ ጽማቚ ለሚን ምስ 200 ሚሊ ሊትሮ ማይ ሓዊስና ጸጉርና ሓጺብና ኣብ ጸሓይ ብርሃን ምስ እነንቅጾ፡ ዘብለጭልጭን ለምሽን ጸጒሪ ርእሲ ክንውንን ንኽእል።
    => ፎሮፎር ንምእላይ ይጠቅም፡ጽማቚ ለሚን ጻዕቂ መጠን ሃይድሮጅን ኣካላትና (PH) ንምምጥጣን፡ ብተወሳኺ፡ ነዝዒ ትርፊ ቅብኣት ሰብነትና ንምጕዳልን ንምጥፋእን ይሕግዝ። በዚ ድማ፡ ኣብ ቆርበትና ምስ እንጥቀመሉ ፎሮፎርን ብድርቀት ቆርበት ዝፍጠር ካልእ ዘሕክኽ ሕማምን የጥፍእ። ለሚን ጸረ ባክተርያን ፋንጋስን ባህሪ ስለ ዘለዎ ድማ ካብ ዝተፈላለዩ ጸገማት ቆርበት ይከላኸል።
     
     ምንጪ፦ Haddas Eritrea/ Health is wealth

    Read more »
  • ብርጭቕ ንጥዕናና

    ኣብ ግዜ ሓጋይ ወይ ክረምቲ ዘሎ ሓያል ዋዒ ኣብ ሰብነትና ብርቱዕ ሙቐት ክፈጥር ንቡር እዩ። ነዚ ሙቐት’ዚ ንምህዳእ ብኽኢላታት ካብ ዝድገፉ ዝበለጹ መንገድታት ሓደ ብርጭቕ ምብላዕ እዩ። ብርጭቕ ኪንዮ’ዚ ሓያሎ ጥዕናዊ ረብሓ እዩ ዘለዎ። ገለ ካብኡ፦
    * ጸቕጢ ደም የጉድል፦ ብርጭቕ ጸቕጢ ደም ንምህዳእ ዝሕግዝ ልዑል ትሕዝቶ ፖታሽዩምን ማግነዝዩምን ዝተባህሉ ማዕድናት ዝሓቖፈ ፍሩታ እዩ። ፖታሽዩም ካብ ኣርተርን ሻምብቆታት ደምን ንዝፍጠር ወጥሪ ዕረፍቲ ንምፍጣር ዝሕግዝ ከም ‘ቫሶዲላቶር’ (vasodilator) ዝፍለጥ መኣዛ እዩ።

    ብርጭቕ ‘ካሮተኖይድ’ ዝተባህለ መኣዛ ዝሓቖፈ ብምዃኑ’ውን፡ መናድቕ ናይ ሻምብቆ ደም ኣርተሪ ካብ ምድራቕ/ ምትራርን፡ ደም ምርጋእን ይከላኸል።

    *ኣብ ኣካላትና ዝህሉ ስብሒ የጉድል፡

    - እቲ ካልእ ጥዕናዊ ረብሓ ብርጭቕ፡ ኣብ ኣካላትና ዘይተደልየ ስብሒ ብቐሊሉ ንኸይእከብ ንምክልኻል ዝሕግዝ ‘ሲትሩልውን’ (citrulline) ዝተባህለ መኣዛ ኣለዎ። ‘ሲትሩለን’ ዓይነት ኣሚኖ ኣሲድ ኮይኑ ብመንገዲ ኮላሊት ናብ ‘ኣርጂኒነ’ (arginine0 ዝተባህለ ውህደት ይቕየር።
    እዚ ነቶም ዋህዮታት ስብሒ ተወሳኺ ስብሒ ካብ ምፍጣር ብምዕጋት ኣብ ኣካላትና ምጡን ስብሒ ከም ዝህሉ ይገብር።
    *ብዙሕ የሽይንን ጥዕና ኩሊት የሐይልን፡- ብርጭቕ ብብዝሒ ምብላዕ፡ ንዋሕዚ ሽንቲ ብምብዛሕ ብዘይጸገም ብዙሕ ክንሸይን ይሕግዘና። እዚ ንንጥፈታት ኩሊት ጸቕጢ ከይፈጠረ ስለ ዘካይዶ ጥዕናዊ ጥቕሙ ኣዝዩ ጎሊሑ እዩ ዝርአ። ብተወሳኺ፡ እቲ ፍሩታ ጸላም ከብዲ ንንጥፈታት ምሕቃቕ ሓጋዚ ዝኾነ ኣሞንያ (ብናይትሮጅንን ሃይድሮጅንን ዝቖመ ጋዝ) ኣብ ምፍጣር ስለ ዝሕግዝ፡ ኩሊትና ረስሓት ካብ ሰብነትና ንምውጻእ ልዑል ጥቕሚ ይረክብ።

    *ጥዕና ልቢ የውሕስ፡- ብርጭቕ ንጥዕና ልቢ ኣዝዩ ኣገዳሲ ዝኾነ ‘ላይኮፐነ’ (lycopene) ዝተባህለ መኣዛ ኣለዎ። ኣብ ብርጭቕ ዝርከብ ‘ቤታ-ካሮቲን’ እውን ቀልጢፍና ንኸይንኣርግ ይሕግዘና። ካብ ምራተ ሰብነት’ውን ይከላኸለልና።

    ኣብ ብርጭቕ ዝርከቡ ማግነዝዩምን ፖታሽዩምን ዝተባህሉ መኣዛ ንጥዕና ልብና ኣዝዮም ኣገደስቲ እዮም።
    *መትንታትን ጭዋዳታትን ኣካላትና የሐይል፡- ብፖታሽዩም ሃብታም ምዃኑ ዝንገረሉ ብርጭቕ፡ ንጭዋዳታትን መትንታትን ንምሕያልን ምትራርን ዝሕግዝ ሜላ ኤለክትሮላይት (ብምንቅስቓስ ኣዮን ኤለክትሪክ ዝውሕዘሉ ዘይሜታላዊ መተሓላለፊ) የካይድ። እዚ ማዕድናዊ ትሕዝቶ’ዚ ኣብ ምጭብባጥ ጭዋዳን ምቕስቃስ መትንታትን ንዝህሉ ማዕበል ኣብ ምምጥጣን ልዑል ተራ ይጻወት።

    *ጥዕና ዓይኒ የሐይል፦ ብርጭቕ ምብላዕ ንጥዕና ዓይንና ኣሐይሉ ናይ ምርኣይ ብቕዓትና ከም ዘደንፍዖ ይንገር። ከምዚ ክኸውን ዝኸኣለ ብርጭቕ ድሒሩ ናብ ቫይታሚን ‘ኤ’ ዝቕየር ትሕዝቶ ‘ቤታ-ካሮቲን’ ዝተባህለ መኣዛ ስለ ዘለዎ እዩ። እቲ ካልእ ጥቕሚ ናይ ቫይታሚን ‘ኤ’ ድማ ጥዕና ዘለዎ ስኒ፡ ቆርበት፡ ስርዓተ ኣዕጽምትን ቲሹታትን ክህልወካ
    ይሕግዝ።

    *ሕማም ሽኮር ይቈጻጸር፡- ዝበዝሑ ሕማም ሽኮር ዘለዎም ሰባት፡ ካብ ሓያሎመግብታት ስለ ዝኽልከሉ ጠሚና እናበሉ ከዕዘምዝሙ ይስምዑ እዮም። ብርጭቕ ምብላዕ ግና ነቲ ምስ ሕማም ዝኸይድ መኣዛዊ መግቢ ንምርካብ ኣዝዩ እዩ ዝሕግዞም። ብርጭቕ ሽኮራዊ ጣዕሚ’ኳ እንተለዎ፡ 90 ሚእታዊት ካብ ትሕዝቶኡ ማይ ስለ ዝኾነ ውሑድ ካሎሪ እዩ ዘለዎ።
    ዘለዎ ትሕዝቶ ማግንዝዩምን ፖታሽዩምን ድማ፡ ንምፍራይ ‘ኢንሱሊን’ ብልዑል መጠን ስለ ዝቆጻጸሮ፡ ሕማም ሽኮር ንዘለዎም ሰባት ጠቓሚ እዩ። ብርጭቕ እዚን ካልእን ጥቕምታት ካብ ሃለዎ’ምበኣር ክንምገቦ ዝበለጸ እዩ።
    ምንጭ፦ ሓዳስ ኤርትራ

    Read more »
  • ሕማም ምንፍርፋር

    መትናዊ ስርዓት፡ ካብ ኩሎም ስርዓታት ናይ ኣካላትና ኣዝዩ ዝተሓላለኸ ብምዃኑ ንምንጻሩን ኣብኡ ዘጋጥም መጉዳእቲ ንምፍዋሱን ከቢድ ይገብሮ። ሓደ ሰብ ምንቅጥቃጥ ናይ ህዋሳት፡ ምንዋጽ፡ ምንፍርፋር ከምኡ’ውን ካብ ምፍዛዝ
    ክሳብ ፍጹም ሃለዋት ምጥፋእ ዝፈላለ ጸገማት ሓንጎል ምስ ዝህልዎ ጸገም መትናዊ ስርዓት ኣለዎ ክበሃል ይከኣል። ሕማም ምንፍርፋር (Epilepsy) ሓደ ካብ ጸገማት ናይዚ ስርዓተ- ኣካላት እዩ።
    ሕማም ምንፍርፋር ኣብ ሕመረት ስርዓተ- መትኒ (neurological) ብዝኽሰት ምዝንባዕ ዝፍጠር ጥዕናዊ ጸገም እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነት ሓንጎል ዝሕታለ ዝኽረት፡ ስምዒታትን ምዝንባዕን ብምፍጣር ዘይስሩዕ ጠባይ የርኢ።
    ዝኾነ ሰብ ሕማም ምንፍርፋር ከማዕብል ይኽእል እዩ። ሕማም ምንፍርፋር ንኹሎም ዓይነት ሰባት - ጾታ፡ ብልሒ ኣእምሮ፡ ደረጃ መነባብሮ ከይፈለየ የጥቅዕ። ኣብ ዓለም  ካብ 40 ክሳብ 50 ሚልዮን ሰባት ናይዚ ሕማም’ዚ ግዳያት ኣለዉ። ካብ 200 ሰባት ሓደ ሰብ በዚ ሕማም’ዚ ይጥቃዕ ማለት እዩ። ሕማም ምንፍርፋር ካብ ኩሉ ዕድመ  ክጅምር ዝኽእል’ኳ እንተኾነ፡ 85 ሚእታዊት ካብ ግዳያት ግና ቅድሚ 20 ዓመት ዕድመ እንከለዉ የጋጥሞም።
    ሓደ ሰብ ሕማም ምንፍርፋር ክሕዞ/ክመጾ እንከሎ ዘርእዮ ምልክታት ካብን ናብን እቶም ግዳያት ይፈላለ እዩ። ገለ ካብቶም ግዳያት ንዝተወሰነ ካልኢታት ኣዒንቶምከፍጥጡዎን ከጎልሕጡዎን ክረኣዩ እንከለዉ፡ ገሊኦም ድማ ብቕጽበት ኣእጋሮምን ኣእዳዎምን ከንፈርፍሩዎ ይጅምሩ። ሓንሳብ ጥራይ እዚ ዓይነት ስምዒት ምስ ዘጋጥመካ ግዳይ ናይቲ ሕማም ኴንካ ኣለኻ ክበሃል ኣይከኣልን እዩ።
    ሕማም ምንፍርፋር ኣለካ ክበሃል ዝከኣል ብዘይ ዝኾነ ዓይነት ምኽንያት ካብ ክልተ ንላዕሊ ግዜ ተደጋጋሚ ምንፍርፋር ምስ ዘጋጥመካ ምዃኑ ክኢላታት ይመኽሩ። እዚ ኮይኑ እቲ፡  ጸገም ናብ ሕክምና ብምኻድ ግቡእ ምርመራ ድሕሪ ምክያድ ክንጸር ከም ዝኽእል ዘይምዝንጋዕ።
    እቲ ሕማም ኣብ ገሊኦም ግዳያት ግቡእ ሕክምናዊ ክንክንን ፍወሳን ከምኡ’ውን መብጣሕቲ ብምክያድ ክትቆጻጸሮን ክተሕውዮን ከም ዝከኣል ክኢላታት ይገልጹ። ገለ ሰባት ነቲ ሕማም ንምቁጽጻር ዕምሪኦም መመላእታ ሕክምናዊ ክንክን ዝወስዱ ኣለዉ።
    ኣብ ገሊኦም ግዳያት ድማ ቀልጢፉ ክጠፍእ ይርአ እዩ። ገለ ምስ ሕማም ምንፍርፋር ዝውለዱ ህጻናት እቲ ኩነታት ምስ ዕድሚኦም እናቐጸለ ይኸይድ እዩ።
    ምልክታት ሕማም ምንፍርፋር
    => ግዝያዊ ምዝብራቕ፡
    => ኣዒንቲ ምፍጣጥን ምጉልሓጥን፡
    => ክትቆጻጸሮ ዘይትኽእል ምንፍርፋር መሓውር፡
    => ግዜያዊ ምጉዳል ስምዒትን ዝኽረትን፡
    => ከም ፍርሒ፡ ጭንቀትን ሻቕሎትን
    ዝኣመሰሉ ኣካላዊ ስምዒታት ምንጽብራቕ ገለ ካብቶም ምልክታት ሕማም ምንፍርፋር ተባሂሎም ይግለጹ።
    ዳርጋ ፍርቂ ናይቶም ሕማም ምንፍርፋር ዘለዎም ሰባት፡ ‘መጠንቀቕታ’ ኢልካ ክጽዋዕ ዝከኣል፡ እቲ መጥቃዕቲ ምንፍርፋር ቅድሚ ምጅማሩ ዝመጾም ፍሉይ ህዋሳዊ ስምዒታት ይፈጥሩ። ባህ ዘይብል ሽታ፡ በብዓይነቱ ድምጽታት ወይ ምርኢታት፡ ፍርሒ፡ ናይ ምሕናቕ ስምዒት (ኣብ ጎሮሮ) ወዘተ ነቶም ግዳያት ይፈጥረሎም። ገለ ካብቶም ግዳያት ድማ ክገልጹዎ ዘይክእሉ ስምዒታት ከም ዝፈጥረሎም ይዛረቡ። ገለ ካልኦት’ውን ክርድኡዎ ዘይክእሉ ንሰዓታት ዝቕጽል ናይ ምጭናቕን ዝን ምባል ስምዒታትን ከም ዝፈጥረሎም ይሕብሩ።
    ክኢላታት ሕክምና ንሕማም ምንፍርፋር በቲ ሓንጎልና ዘርእዮ ዘይንቡር ንጥፈታት ኣብ ክልተ ይመቕሉዎ - ኣብ ሓደ ክፋል ዘተኮረ (Focal seizures)ን ሓፈሻዊ (Generalized seizures)ን ይብሉዎ።
    እቲ ሕማም ኣብ ሓደ ዝተወሰነ ክፋል ናይ ሓንጎል ጥራይ ኣድሂቡ ምስ ዘጥቅዕ ‘ፎካል ሲዘር’፡ ኣብ ኩሉ ክፋል ናይ ሓንጎል ምስ ዘጥቅዕ ድማ ሓፈሻዊ ወይ ‘ጀነራል ሲዘር’
    ይበሃል። እቲ ዘርእዮ ምልክታት ድማ ኣብ ክልቲኦም ክፍልታት ዝተፈላለየ እዩ።
    መዓስ ናብ ሕክምና ምኻድ የድሊ?
    * እቲ ሕማም ምንፍርፋር ንልዕሊ ሓሙሽተ ደቓይቕ ምስ ዝጸንሕ፡
    * እስትንፋስ ወይ ሃለዋት (consciousness) ናይቲ ግዳይ፡ እቲ ምንፍርፋር ምስ ኣብቅዐ ብቕጽበት ናብ ንቡር ምስ ዘይምለስ፡
    * እቲ ቀዳማይ ምንፍርፋር ምስ ኣብቅዐ ብቕጽበት ካልኣይ ምንፍርፋር ምስ ዝስዕብ፡
    * እቲ ግዳይ ልዑል ረስኒ ምስ ዝህልዎ፡
    * እቲ ግዳይ ኣካላቱ ልዕሊ ዓቐን ምስ ዝደክም፡
    * ነፍሰ-ጾር ምስ እትኾኒ፡
    * ሕማም ሽኮር ምስ ዝህልወካ፡
    * ኣብ ግዜ ምንፍርፋር ኣብ ኣካላትካ መጉዳእቲ ምስ ዘጋጥመካ።
    ጠንቅታት ሕማም ምንፍርፋር
    ጠንቅታት ሕማም ምንፍርፋር ብዙሓትን ዝተሓላለኹን’ኳ እንተኾኑ፡ በቶም ጎሊሖም  ዝረኣዩ ጠንቅታት ግን ኣብ ግዜ ሕርሲ ብምጽባብ ጎሎ ኣደ ብዝስዕብ መጉዳእቲ ኣብ ሓንጎል፡ ኣብ ውሽቲ ማህጸን ወይ ዳሕራይ ብሓደጋ ምስ ዝጉዳእ፡ ወይ ጥረ ወይ ድማ በሰላ ኣብ ሓንጎል ምስ ዝህሉ እዚ ሕማም ይርአ።
    * መጉዳእቲ ርእሲ፦ ብሓደጋ መኪና ወይ ካልእ ምኽንያት ኣብ ርእሲ ዘጋጥም መጉዳእቲ ሕማም ምንፍርፋር ከኸትል ይኽእል።
    * ኩነታት ሓንጎል፦ ብሰንኪ ጥረ ኣብ ሓንጎልን ወጥርን ኣብ ሓንጎል ዝርአ ዝተፈላለየ ኩነታት ናይ ሓንጎል ከጋጥም ይኽእል። ካብ 35 ዓመት ንላዕሊ ኣብ ዝርከቡ ሰባት ዝርአ ሕማም ምንፍርፋር እቲ ዝበዝሐ ጠንቁ ወጥሪ/ጭንቀት ምዃኑ ሕክምናዊ መጽናዕትታት የመልክቱ።
    * ረኽሲ ዘኸትሉ ተላባዕቲ ሕማማት፦ ከም ኣንቅጺ፡ ሕማም ኤይድስን ካልኦት ብቫይረስ ዝላብዑ ሕማማትን ሕማም ምንፍርፋር ከኸትሉ ይኽእሉ።
    * ቅድመ ወሊድ መጉዳእቲ፦ ኣብ ማህጸን ዘለዉ ዕሸላት ንመጉዳእቲ ኣእምሮ ኣዝዮም ተኣፈፍቲ እዮም። ኣብ ኣደ ብዘጋጥም ረኽሲ፡ ድኹም ኣመጋግባ ኣደ፡ ወይ ብዋሕዲ ኦክስጅን ኣእምሮኦም ብቐሊሉ ክጉዳእ ይኽእል። እዚ መጉዳእቲ’ዚ ድማ ነቲ ዕሸል ሕማም ምንፍርፋር ከስዕበሉ ይኽእል።
    * ዘይስሩዕ ኣካላዊ ዕብየት፦ ብሰንኪ ‘ኦቲዝም’ን ካልእን ዝኣመሰሉ ዘይስሩዕ ኣካላዊ ዕብየት ሕማም ምንፍርፋር ከጋጥም ይኽእል እዩ።
    ሕማም ምንፍርፋር ኩሉ ግዜ ኣይኹን’ምበር ክወራረስ ተኽእሎ ኣለዎ። ሓደ ካብ ወለዲ ናይ’ዚ ሕማም’ዚ ተጠቃዒ ምስ ዝኸውን ናብ ውላዶም ክሰግር ተኽእሎ ኣሎ።
    ረድኤት ኣብ ግዜ መጥቃዕቲ ምንፍርፋር ሓደ ግዳይ ሕማም ምንፍርፋር ምስ ጀመሮ ከተልዕሎ ወይ ድማ ዝኾነ ልምዳዊ ኣገባባት ምጥቃም ግቡእ ኣይኮነን። ኣብ ከባቢኡ ክጎድኦ ዝኽእል ነገራት ከም ሓዊን በላሕቲ ነገራትን ምስ ዝህሉ ምእላይ። ከንፈርፍር እንከሎ መልሓሱ ከይነክስ ወይ ከይቆርጽ ቀልጢፍካ ንኣስናኑ ክጎድእ ዘይክእል ነገር ከም ጎማ ወይ ጨርቂ፡ ዕንጨይትን ካልእን ኣብ መንጎ ኣስናኑ ምቕርቃር። ክዳውንቱ ከይኣስሮ ከም ዝዘልቕ ብምግባር፡ ነቲ ብኣፉ ዝወጸ ዓፍራ ኣጽሪኻ ርእሱ ናብ ጎኒ ጌርካ ጫውጫውታን ዕግርግርን ኣብ ዘይብሉ፡ ንፋስ/ኣየር ብግቡእ ክረኽበሉ ኣብ ዝኽእል ቦታ ዕረፍቲ ከም ዝረክብ ምግባር።


    ምንጪ፦ ሓዳስ ኤርትራ

    Read more »
RSS